E hënë, Qershor 8, 2026
Shqip | English
Abonohu Kyçu
NewsUp Logo NewsUp

Histori

Lajmet dhe përditësimet më të fundit nga Histori

Arte & Media

Çfarë fsheh piktura që tronditi epokën e propagandës?

Sot specialistët e historisë së artit e shohin këtë pikturë si një dëshmi vendimtare të gjuhës vizive të propagandës shtetërore në Shqipëri. Edhe pse temë e saj është ideologjike, puna spikat për mjeshtërinë teknike: përdorim i hollë i dritës e hijes, volum dhe nuanca që japin gjallëri personazheve. Studimet krahasuese tregojnë elemente formale të përbashkëta me kanonet e artit botëror; disa autorë vënë në dukje resonanca me kompozime klasike si ajo e Velaskesit. Kompozicioni mbështetet te figur

Zbulim i papritur: çfarë po thotë ADN-ja për origjinën shqiptare?

Një analizë gjenetike e fundit u publikua pas një procesi të gjatë rishikimesh dhe ripunimesh, dhe përmban përfundimin se popullsia shqiptare është ndër më të vjetrat në rajon. Artikuli vjen si produkt i një pune që kaloi në disa etapa para se të arrinte formën përfundimtare. Procesi editorial dhe shkencor i studimit përfshiu një parabotim të hershëm rreth vitit 2003, më pas tre versione zyrtare dhe një periudhë të gjatë kohore për komente dhe verifikime nga komuniteti shkencor. Projekti vetë ni
Dosje Historike

Çfarë zbulojnë dosjet e harruara për lidhjet me Moskën?

Një botim i ri nga Mehmet Prishtina — i lidhur familjarisht me Hasan Prishtinën — sjell material arkivor që ndryshon mënyrën se si interpretohen disa marrëdhënie diplomatike të dekadës ’20. Libri grumbullon dokumente që hetojnë kontaktet e grupeve politike shqiptare me rrjetet sovjetike dhe evidenton disa përpjekje për koordinim që deri tani kanë qëndruar jashtë vëmendjes publike. Dosjet arkivore që përshkruhen në botim përmbajnë letra dhe komunikime të Kominternit dhe shërbimeve të ndryshme sov
Një tablo e pazakontë që tregon një ndërrim të fshehtë pushteti
Arte & Media

Një tablo e pazakontë që tregon një ndërrim të fshehtë pushteti

Kompozimi shpërfaq ndjeshmëri të thellë përmes manipulimit të nuancave dhe kontrasteve. Figura e Enver Hoxhës dhe ajo e Ramiz Alisë janë të vendosura në një skenë pranverore; përbërja vizuale sugjeron një kalim stafetash. E punuar në fund të viteve tetëdhjetë, vepra i përket një momenti kur qasjet artistike filluan t’u kundërviheshin normave të realizmit të diktuar. Autori njihet për një lidhje të fortë me peizazhet e vendit; drita dhe paleta e ngopur rikthehen në shumë tablo. Kjo punë bën pjesë
Arte & Media

Sekretet e fotove të harruara që zbulojnë Shqipërinë e viteve 1920

Kollek­sioni fotografik i Eugène dhe Hélène Pittard, i përmbledhur gjatë vizitave të tyre në vitet 1921 dhe 1924, zbulon skena të rralla nga Shqipëria e fillimshekullit të njëzetë me imazhe të rralla. Këto fotografi tani janë vendosur në një ekspozitë në Durrës, ku vizitorët mund të shohin skena të përditshmërisë, peizazhe dhe ambiente urbane të asaj periudhe. Projekti është realizuar në bashkëpunim mes ambasadës zvicerane në Tiranë dhe FotoKlub Durrës, që kanë sjellë për publikun një material a
Arte & Media

Çfarë tregojnë 60 vitet e Universitetit të Arteve për artin shqiptar?

Alumni të Universitetit të Arteve kanë përfaqësuar Shqipërinë në skena të njohura ndërkombëtare, duke nxjerrë në pah krijimtarinë tonë jashtë kufijve. Ambjentet akademike dhe skenat e brendshme, ku janë zhvilluar debatte dhe projekte artistike, kanë lënë gjurmë në peizazhin kulturor dhe në marrëdhëniet shoqërore. Kremtimi i 60-vjetorit solli bashkë studentë, krijues, mësues dhe figura të kulturës për të shënuar këtë kapitull. Në gjashtë dekadat e saj, institucioni ka ofruar trajnim artistik dhe,
Çfarë fshehin zbulimet e 2025 në Amantia?
Trashëgimi

Çfarë fshehin zbulimet e 2025 në Amantia?

Studimet arkeologjike në Amantia tregojnë se banimi në zonë shtrihet nga shek. III p.K. deri te shek. VI m.K., duke dëshmuar vazhdimësi të aktivitetit njerëzor gjatë shekujve. Kjo vijë kohore e qartëson rolin historik të vendit në rajon. Gërmimet e 2025 në taracën lindore të Parkut Arkeologjik Amantia, të kryera nga IKTK dhe DRTK Vlorë, nxorën në sipërfaqe mure fortifikuese dhe mbetjet e disa godinave. U gjet themeli i një ndërtese që konsiderohet me funksion blegtoral, ndërsa shenjat e ripërdor
Dosje Historike

Si tentoi Mbreti Zog të rikthehej në Shqipëri nga mërgimi?

Mbreti i larguar i Shqipërisë nuk qëndroi i heshtur pas ikjes nga vendi; veprimet e tij dhe të rrethit të tij ishin të orientuara drejt rikthimit. Në vend të një strategjie të thjeshtë mbijetese, mbreti kërkoi mbështetje për të krijuar një themel ushtarak dhe politik që do ta lejonte të kërkonte rivendosjen e autoritetit të tij. Fokusimi i tij i parë ishte ndërtimi i lidhjeve me aleatët e mundshëm dhe me organizime ushtarake jashtë vendit. Ai shfrytëzoi kanalet diplomatike dhe lidhjet personale
Çfarë fsheh kanavaca e harruar në bregun e Ohrit?
Arte & Media

Çfarë fsheh kanavaca e harruar në bregun e Ohrit?

Në qendër të kompozicionit shfaqen dy luftëtarë shqiptarë që zbresin në breg nga një varkë e pajisur me rrjetë, ndërsa pas tyre shtrihet peizazhi i qetë i Liqenit të Ohrit. Kanavaca bart mbishkrimin 'Pogradez' dhe është datuar më 25 prill 1914; autori është Theodor Rocholl (1854–1933). Vepra u realizua menjëherë pas shpërthimit të Luftës së Parë Botërore, në një periudhë kur Rocholl ndodhej në Shqipëri si pjesë e trupave gjermane në bashkëpunim me forcat austro-hungareze. Rocholl njohu famë si p
Çfarë fsheh qeshja kolektive? E vërteta që nuk dëgjohet
Analiza

Çfarë fsheh qeshja kolektive? E vërteta që nuk dëgjohet

Një histori personale hap këtë rrëfim: një djalë 14-vjeç u shndërrua gjatë gjithë jetës së tij nga një batutë e përsëritur deri në identitetin publik të tij. E një familje u zhvendos dhe u shënua; një nënë heshtte ndërkohë që kalonte pranë atyre që qeshnin me emrin e saj. Këto imazhe tregojnë se tallja mund të bëhet instrument që i imponon një shoqërie një mënyrë të përbashkët për të ndjerë. Në nivelin biologjik, reagimi ndaj humorit ndryshon mënyrën si truri vlerëson informacionin. Gjatë të qes
Arte & Media

Çfarë fsheh koleksioni që po sjell fotografin e New Yorkut në Shkodër?

Për të shënuar dhjetëvjetorin, muzeu do të inaugurojë një ekspozitë me vepra origjinale të fotografit shqiptaro-amerikan Gjon Mili, duke sjellë koleksionin e tij nga New York për herë të parë në Shkodër. Ky hap vjen pas sukseseve që i dhanë muzeut vlerësim ndërkombëtar: përzgjedhje në listën e ngushtë për çmimin evropian më 2017 dhe regjistrimi i arkivit, në 2025, në Regjistrin Ndërkombëtar “Memory of the World” të UNESCO-s. Gjatë dhjetë viteve arkiva u rrit ndjeshëm: nga rreth 493.823 negativë
Arte & Media

Ç'fsheh kjo pikturë e një epoke që na ndryshoi jetën?

Në qendër të kompozimit, disa gra nga jeta kolektive rurale shihen të mbledhura në mëngjes, duke lexuar gazetat para se të nisin punën e përditshme. Kompozimi fokusohet te përgatitja para punës. Veprimi i këtij leximi paraqitet si një ritual i informimit kolektiv, i lidhur me vetëdijen politike dhe orientimin ideologjik që shteti dëshironte të konsolidojë. Grimcat e përditshmërisë shfaqen në detaje: lajmet i paraprijnë ndërmarrjes së detyrave, një moment që thekson përgatitjen e përgjithshme për