Sekretet e rrugëve: dokumente që shqetësojnë çdo drejtues

Sasia e aksidenteve me pasojë vdekjen gjatë dekadave të mëparshme rikthehet në fokus përmes dokumenteve të deklasifikuara; ato tregojnë ngjarje masive në rrugë që rrallë njiheshin gjerësisht dhe hedhin dritë mbi humbjet kolektive të një periudhe.
Në hapin më të fundit të kalendarit, natyra e incidenteve rrugore u reflektua edhe më 22 mars 2026: gjatë pak orëve ndodhën dy aksidente vdekjeprurëse, njëri pranë Drashovicës (aks Kotë–Vlorë) me tre të vrarë dhe tjetri në zonën e Divjakës; paralelisht, tre muajt e parë të vitit sollen shfaqje të dhimbshme në shumë qarqe të vendit.
Viti i ri solli tragjedinë që në ditët e para: më 2 janar, një përplasje e fuqishme në aksin Lezhë–Shkodër, pranë fshatit Gocaj, rezultoi fatale për dy persona — një mësuese dhe një punonjës të policisë — të moshave 45 dhe 53 vjeç.
Historia e ngjarjeve rrugore shtrihet përtej periudhës së fundit; gjatë periudhës ku qeverisja ishte e centralizuar, humbjet në trafik ishin të shumta, por informimi publik për to ishte i kufizuar, çka e vështirëson vlerësimin e plotë të shkallës së tragjedive.
Për të kuptuar dimensionin e këtij fenomeni, më poshtë sjellim përshkrime të disa aksidenteve të rëndë të regjistruara në arkivën shtetërore të dekadave të fundit, ku figurojnë dhjetëra të vrarë dhe shumë të plagosur në rrethe të ndryshme.
Më 1 gusht 1980, në rrugën Zerqan–Tërnovë, në vendin e quajtur Rrushi i Vogël, një “Skoda” me targa KR 81-17 u rrëzua në një përrua, duke zbritur rreth 130 metra. Automjeti, që vinte nga Laçi dhe ishte i ngarkuar me materiale për punime mbrojtëse, drejtohej nga Islam Kadri Vuthi, 59 vjeç; në këtë ngjarje humbën jetën Qemal Seit Kola, 27 vjeç, dhe Edmond Idajet Ceka, 14 vjeç; disa udhëtarë u plagosën rëndë, ndër ta emra si Qemal Bardhi, Hazbi Selim Kacani dhe Hilmi Jashar Kamberi; hetimi nisi menjëherë, ndërsa në paraprak u raportua se shoferi kishte konsumuar dy gota fërnet.
Më 16 maj 1982, rreth orës 16:00, në rrugën Patos–Kashicë u rrëzua një “Skoda” me targa EL 94‑54 e ndërmarrjes Rruga‑Ura, që drejtohej nga Kadri Haruan Hasani, 29 vjeç. Ngjarja la pas një numri viktimash: Avni Hajdar Ahmetaj, 35 vjeç; Selman Bajram Avdia, 53 vjeç; Veledin Abaz Selimaj, 44 vjeç; Fatbardha Selimaj, 20 vjeç; Sali Kamber Gërbi, 47 vjeç; Xhevdet Nevruz Shahaj, 36 vjeç; Qemal Zeneli, 27 vjeç; Vllasi Sota, 30 vjeç; dhe Falmur Halil Hajdari, 35 vjeç. Një grup personash, mes të cilëve Drita Sako Nelaj dhe Kujtim Rrapo Lanaj, u plagosën rëndë dhe u trajtuan në spital; shoferi u ndalua dhe çështja u mor në dorë nga organet hetimore.
Më 10 gusht 1985, në segmentin Kir–Prekal të rrugës midis Kirit dhe Prekalit, automjeti “Skoda” me targa SH 29–73 i shoferit Kol Engjëll Çurshoi, 51 vjeç, u përplas me një autobus që kishte defekt; pas incidentit makina ra nga një lartësi 40 metra në lumin Kir. Pasojat ishin të rënda: 28 persona gjetën vdekjen dhe 36 të tjerë u plagosën; të plagosurit u dërguan në spital dhe situata u trajtua si një ngjarje me shumë viktima.
Më 30 mars 1985, në rrugën Fushë‑Bulqizë, në vendin e quajtur Shoshaj, një autobot “Skoda” me targa DI 89‑89 dhe rimorkio, i drejtuar nga Gani Aqif Elezi, 48 vjeç, pësoi ndarje të spinotit të rimorkios, që shkëputi dhe goditi disa persona; në këtë aksident humbën jetën Qazim Xheladin Përkola, Arben Ramiz Përkola, 17 vjeç, Hysen Ramadan Deda, 26 vjeç, dhe Jonus Tahir Përkola, 41 vjeç; shoferi u ndalua për hetime.
Më 27 janar 1986, një “Varshavë” e Frontit Demokratik të rrethit Mat, me shofer Ali Mehmet Kuka, 26 vjeç, rrëshqiti nga akulli në vendin e quajtur Përroi i Keçit dhe ra nga një greminë 15 metra, teksa makina mori zjarr. Nga incidenti humbën jetën shoferi dhe pesë bashkudhëtarë: Luljeta Ferit Kuka, Dylber Mehmet Kuka, Agron Mehmet Juka, Besnik Mehmet Kuka; një person, Violeta Zaimi, u plagos dhe u trajtua në spital.
Më 25 tetor 1988, në aksin Krastë–Qafa e Buallit u rrëzua një automjet “ZIS” me targa MT 56‑361, i drejtuar nga Shefki Sela; si pasojë humbën jetën vetë shoferi dhe të tjerë, ndër to Sulejman Rustem Bushi, 56 vjeç, Xhavit Dalip Suçi, 30 vjeç, dhe Idriz Kalaveri, 37 vjeç; Xhelal Muceku, 25 vjeç, u plagos rëndë ndërsa personat e tjerë mbetën jashtë rrezikut; në vend shkuan ekipet operative.
Më 22 nëntor 1989, në vendin e quajtur Ura e Kudhësit u rrëzua autobusi i një entiteti arsimor, me pasojë vdekjen e dy personave, shoferit Ali Riza Omuri dhe studentit Albert Luigj Shakaj; katër të tjerë u plagosën rëndë. Gjatë përpjekjeve për shpëtim u përfshinë dy helikopterë; rreth Vuno u shënua rrëzimi i helikopterit të parë me 12 persona brenda (përfshirë ekuipazhin, studentë dhe personel mjekësor), ndërsa për helikopterin e dytë u raportuan shenja zjarri pranë Qafë e Llogorasë dhe dyshohej se brenda ishin 9 persona; hetimet për shkakun e rënies vlerësuan erën e fortë dhe mjegullën si faktorë të mundshëm.
Çdo rast i përshkruar këtu është pjesë e një tabloje më të gjerë që tregon se humbjet në rrugë kanë qenë dhe mbeten një plagë kronike; dokumentet historike ofrojnë të dhëna të hidhura që ndihmojnë të matet dimensioni i këtij fenomeni dhe të nxiten masa parandaluese për të ardhmen.