Misteri pas rritjes së kontributeve: kush fiton e kush mbetet pa?

Fondet e mbledhura nga pagesat e sigurimeve pësuan një shtim të dukshëm në vitin e fundit, duke arritur rreth 1.78 miliardë euro — një diferencë rreth 170 milionë euro më shumë sesa një vit më parë. Kjo lëvizje pasqyron ndryshime në mënyrën se si pagat dhe raportimet po trajtohen nga punëdhënësit.

Në të njëjtën kohë, borxhet e papaguara për kontributet sociale dhe shëndetësore u rritën dhe ato, duke arritur rreth 263 milionë euro, pra rreth 19 milionë euro më shumë se viti paraprak. Shuma e papaguar mbetet një pengesë e rëndësishme për sistemin financiar të sigurimeve.

Fenomeni dëshmon dy procese të kundërta: nga njëra anë ekziston vazhdimisht praktika e punës së pasiguruar dhe shmangies së pagesave; nga ana tjetër, kontrollet dhe masa për formalizimin kanë sjellë një rritje të pagesave të regjistruara dhe të kontribuuesve. Këto dy dinamika ndikojnë njëkohësisht mbi bilancin total të shifrave.

Një pjesë e rritjes së borxhit të papaguar vjen nga llogaritja e penaliteteve dhe kamatëvonesave, të cilat shtohen mbi shumën fillestare. Në raste të mëdha, kompanitë zgjedhin të hedhin çështjet nëpër gjykata, proces që zgjat kohën e shlyerjes; disa subjekte gjithashtu deklarojnë paaftësi pagese pas vendosjes së gjobave, duke rritur kështu volumin e detyrimeve.

Ligji përcakton afate të qarta për pagesa: brenda datës 20 të çdo muaji për pagesat mujore, ose pas përfundimit të çdo tremujori, dhe jo më vonë se 20 Prill, 20 Korrik, 20 Tetor dhe 20 Janar për pagesat tremujore. Mosrespektimi i këtyre afateve prodhon pasoja financiare për subjektet përgjegjëse.

Mungesa e kontributeve ka pasoja direkte te qytetarët: privon nga shërbimet shëndetësore falas dhe zvogëlon vlerën përfundimtare të pensionit. Për të përfituar pension kërkohen të paktën 15 vite të sigurimit, ndërsa për pension të plotë nevojiten 39 vite pune; koha e sigurimit do të rritet gradualisht deri në 40 vite deri në vitin 2029.

Ndikimi është tashmë i dukshëm: mbi gjysmën e pensionistëve marrin pagesa të pjesshme për shkak të viteve të paplota. Për të përmirësuar situatën, administrata tatimore ka intensifikuar aksionet ndaj informalitetit në sektorë si turizmi, ndërtimi dhe shërbimet spitalore, duke vendosur edhe pagat minimale në disa raste.