Çfarë fshehin varret e Tivarit? Zbulimi që trondit historinë

Në 81-vjetorin e ngjarjeve të Tivarit, qyteti i njohur për gjakderdhjen e fundluftës hapi dyer për një forum shkencor ndërkombëtar që nuk ishte mbajtur më parë.

Takimi synoi të nxirrte të fshehtat dhe dokumentet që lidhen me atë periudhë, duke ndryshuar fokusin nga përmendoret drejt analizës së dëshmive dhe arkivave, dhe duke nxitur debatin shkencor.

Në pranverën e vitit 1945 mijëra shqiptarë nga Kosova dhe nga rajonet e tjera u urdhëruan nga autoritetet jugosllave të niseshin me pretendimin se do të luftonin kundër nazistëve; prej tyre humbën jetën 4435 persona.

Operacionet vranë dhe masakruan banorë të pafajshëm, ndërsa skemat e shfarosjes shtriheshin në zonat që përfshinin Prizrenin dhe Shkodrën deri në territorin e sotëm të Malit të Zi.

Një nga dëshmitarët e mbetur i plakur tregon kujtime të forta për skenat e dhunës, për trajtimin e trupave dhe për ndikimin që këto ngjarje patën në komunitet.

Sipas disa studiuesve dhe historianëve kjo ngjarje cilësohet si tragjedia më e madhe që goditi popullsinë shqiptare në atë periudhë, dhe përgjegjësia politike përfshin strukturat e regjimit komunist të kohës, sipas analizave dhe dokumenteve historike.

Ekspertët e të drejtave e vlerësojnë ngjarjen si shkelje të rënda të të drejtave njerëzore dhe kërkojnë një regjistër të plotë dokumentesh për të bërë qartësi dhe llogaridhënie.

Në seancat e forumit morën pjesë studiues, historianë dhe përfaqësues zyrtarë nga Shqipëria, Mali i Zi, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, si dhe diplomat e përfaqësues të institucioneve shtetërore, duke kërkuar dialog shkencor dhe bashkëpunim ndërkufitar.