Si Vangjel Zhapa u bë shtylla e një rikthimi të papritur olimpik

Emri i Vangjel Zhapës mbetet i pazakontë jashtë qarqeve lokale, megjithëse investimet e tij ndihmuan të shuajnë boshllëkun midis traditës antike dhe interesit për sportet moderne në shekullin e XIX.

Në Athinë ai sponsorizoi gara atletike të njohura si Olimpiadat e Zhapës, një seri manifestimesh që ringjallën disa elemente të praktikave sportive të lashta. Evenimentet tërhoqën vëmendjen e publikut.

Zhapa vuri para dhe energi në nisma lokale, por nuk arriti të shihte realizimin final të idesë së tij për një rikthim më të gjerë, pasi vdiq para se projektet të përfitonin plenaritetin organizativ.

Një donator tjetër vendimtar ishte Jorgo Averoff, bankier me prejardhje Vllehe nga Mecova; ai mbuloi pjesë të mëdha të punimeve për restaurimin e stadiumit të Athinës. Emri i Averoff-it u lidh me restaurime të mëdha dhe me mbulimin e shpenzimeve të rëndësishme.

Kombinimi i fondeve dhe përpjekjeve lokale bëri të mundur që Athina të organizonte një rikthim të ceremonive sportive, i kulmuar më 6 prill 1896 me edicionin që mbylli një bosh prej dy mijë vjetësh.

Restaurimet përfshinë riparime strukturore dhe përshtatje të tribunave për pritjen e atletëve dhe spektatorëve; këto ndërhyrje u financonuan nga donacione të ndryshme ku përfshiheshin edhe kontributet e Zhapës. Përgatitjet infrastrukturore ishin të nevojshme për të përshtatur vendin me kërkesat e kohës.

Në testament ai la fonde të dedikuara për organizime të ardhshme sportive, duke krijuar një burim që përkushtohej për vijueshmërinë e manifestimeve që ai mbështeti gjatë jetës.

Kontributet e Zhapës kishin ndikim para se nisma të merrte përmasa evropiane; puna e tij ndihmoi që konteksti të bëhej më i favorshëm për nismën që më vonë promovoi Pierre de Coubertin.

Greqia moderne ka vendosur bustet për të dy bamirësit, duke njohur rolin e tyre në ripërtëritjen e aktivitetit. Megjithatë, në vendlindjen e Zhapës mungon ende një pllakatë përkujtimore pranë shtëpisë së tij. Miratimi i busteve në Greqi nuk u ndjek me aktivitete të ngjashme në Shqipëri.

Ai nuk ishte vetëm donator për sportin; kontributet filantropike të tij përfshinin edhe mbështetje të arsimit në fshatra të jugut të Shqipërisë. Ndërkaq, institucionet shqiptare kanë zgjedhur të nderojnë figura politike në mënyra që ngrejnë pyetje mbi prioritetet e kujtimit publik.