Si një zviceran u bë forcë për shkollat dhe gjuhën shqipe

Në fillim të angazhimit të tij në Shqipëri qëndronte një udhëtim i thjeshtë në veri: pas takimit me nxënësit dhe kushtet e vështira të një shkollë fshati, ai dhe bashkëshortja vendosën të ndërhynin praktikisht dhe afatgjatë. Me mbështetje financiare nga donatorë zviceranë, gjatë dy dekadave të mëpasme u punua për rifreskimin dhe rikonstruksionin e disa institucioneve arsimore në atë zonë, me fokus tek përmirësimi i infrastrukturës dhe pajisjeve bazë.

Projekti përfshinte riparime të mëdha dhe furnizime të gjithanshme: disa shkolla u rindërtuan gati nga fillimi, ndërsa të tjera u pajisën me libra, kompjuterë dhe materiale sportive. Punët u realizuan falë një koordinimi të vazhdueshëm me partnerët lokalë dhe një planifikimi të kujdesshëm të burimeve, që bëri të mundur transformimin e ambienteve të mësimit dhe rritjen e komfortit për nxënësit.

Angazhimi i tij nuk ishte thjesht teknik; bashkëpunimi me komunitetet lokale dhe ndërtimi i besimit mes donatorëve dhe banorëve ishin po aq të rëndësishme. Ajo që nisi si ndihmë emergjente u shndërrua në një përpjekje të qëndrueshme bashkëpunimi që synonte të ndërtonte kapacitetet lokale dhe të siguronte që investimet të sillnin përfitime të qëndrueshme për brezat e ardhshëm.

Në Zvicër ai krijoi një strukturë organizative për të mbështetur këto lidhje arsimore, një shoqatë e cila synonte t’i lidhte institucionet e arsimit me nevojat e hapësirës shqiptare. Kjo nismë synonte të bënte të mundur që ndihmat dhe projektet të kishin një kanal të qëndrueshëm koordinimi dhe monitorimi, duke u dhënë prioritet bashkëpunimeve të frytshme midis dy anëve të Adriatikut.

Për veprën e tij praktike u njoh edhe nga komuniteti lokal: ai dhe bashkëshortja morën tituj mirënjohjeje nga autoritetet komunale dhe organizatat e mësimdhënësve, si shenjë falënderimi për kontributin në përmirësimin e ambientit shkollor dhe mbështetjen e komunitetit. Këto tituj sollën vlerësim institucional për punën që ata kishin bërë në terren.

Historia akademike e tij ishte e gjatë dhe e larmishme. I lindur në vitin 1951, mori formimin fillestar në filologji klasike dhe më pas u trajnuar si mësues i shkollës fillore. Studimet e mëvonshme në gjermanistikë, pedagogji dhe kritikë letrare i dhanë baza të forta teorike; disertacioni i tij akademik, i mbrojtur në mes të viteve të tetëdhjeta, u fokusua në çështje të metodologjisë së mësimit të gjuhës.

Në vazhdim ai zgjeronte horizontet e tij: studimet plotësuese në folkloristikë dhe etnologji evropiane i shtuan një shtresë tjetër njohurish, ndërsa karriera akademike e çoi deri në nivele profesorale në një institucion pedagogjik zviceran. Këto eksperienca e ndihmuan të zhvillonte një qasje multidisiplinare ndaj mësimdhënies dhe kërkimit.

Ndër ndryshimet më të dukshme në rrugëtimin e tij ishte përqendrimi në gjuhën dhe kulturën shqipe: në fund të viteve nëntëdhjetë nisën studimet formale për gjuhë dhe letërsi shqipe dhe kanë përfunduar me një doktoratë të mbrojtur në vitin 2005 në Universitetin e Tiranës, në moshën 54-vjeçare. Kjo etapë i hapi mundësi të hulumtonte ndërveprimin mes shqipes dhe gjermanishtes, si dhe sfidat e ruajtjes së gjuhës së origjinës në diasporë.

Puna e tij shkencore përfshinte gjithashtu anketimin dhe vëzhgimin e praktikave të përdorimit të gjuhës mes fëmijëve: ai mori të dhëna nga mijëra nxënës për të kuptuar se cilat forma të të folurit dominonin në oborrin e shkollës dhe në komunikimin e përditshëm. Kjo fushë e punës nxori në pah edhe fenomenet e gjuhës së përzier dhe fjalorin e huazuar që qarkullonte midis dy komuniteteve.

Përveç studimeve, ai ngriti një koleksion fjalësh që ndonjëherë ishte edhe i papërshtatshëm, drejt ndërtimit të një pasurie leksikore që dokumentonte mjedisin gjuhësor të kohës. Paralel me këtë vëzhgim, ai kërkonte elementet e pasura të shqipes, shkëndijat e vogla gjuhësore që shpërthenin në përdorim të përditshëm dhe që, sipas tij, meritonin të ruheshin.

Një tjetër dimension i punës së tij ishte përkthimi i letërsisë shqipe në gjermanisht, duke bërë të qasshme për lexuesit gjermanë prozë dhe roman që rrëfenin përvoja shqiptare. Në këtë mënyrë ai kontribuoi në promovimin e autorëve dhe veprave që përndryshe do të kishin vështirësi të depërtonin në tregjet gjuhësore jashtëshqiptare.

Miqësitë personale me shkrimtarë shqiptarë u shndërruan shpesh në bashkëpunime kulturore: leximet dhe aktivitetet literare që organizonte sollën kontakte të reja dhe mundësi për dialog letrar. Kjo rrjetë bashkëpunimesh kulturore forcoi lidhjet mes autorëve dhe audiencave në Zvicër dhe më gjerë.

Në periudhën kur ishte i pranishëm në Kosovë, ai punoi edhe si këshilltar për çështje arsimore, duke kontribuar në hartimin e programeve që synonin mësimin e gjuhës shqipe për fëmijët e mërgatës. Kjo detyrë kërkonte ndjeshmëri ndaj kontekstit lokal dhe aftësi për të përpiluar materiale mësimore që t’i shërbenin realitetit dy- ose treguesve të ndryshëm.

Shtatëdhjetë e pesë vjet jetë i dhanë mundësinë të provojë veten edhe në fusha krijuese: vepra të shkurtra letrare, poezi me motivet bujqësore dhe ese që trajtonin çështje të ndryshme shoqërore e kulturore dëshmojnë një kuriozitet të vazhdueshëm dhe një dëshirë për të eksperimentuar me formën letrare. Shumë projekte të tjera mbetën ende në plane.

Ai ndërpreu këto plane papritur: pas një sëmundjeje të shkurtër, ndërroi jetë më 10 maj, në moshën 75-vjeçare; lajmin e bëri të ditur familja. Largimi i tij shënon humbjen e një figurë që bashkonte kërkimin akademik me veprimin praktik në fushën e arsimit dhe promovimit kulturor.

Trashëgimia që la pas është e shumëfishtë: shkollat, projektet e ndihmuara, përkthimet dhe studimet gjuhësore që realizoi janë pjesë e atij fondi të veprave që do të ndikojnë edhe më tej në lidhjen mes komuniteteve shqiptare dhe atyre zvicerane. Shumë nga rezultatet e punës së tij do të vazhdojnë të shërbejnë si shembull për ata që duan të ndërtojnë ura arsimore dhe kulturore ndërmjet vendeve.