Sekreti prapa Ditës së Europës: Çfarë filloi me një propozim në 1950?

Sot, 9 maji kujtohet si një datë që ndryshoi drejtimin e politikës kontinentale; ajo lidhet ngushtë me nismën që vulosi fillimin e një rrugëje të re bashkëpunimi midis vendeve evropiane.

Në pranverën e vitit 1950 u paraqit një ide thelbësore: të vendosej një mënyrë e re për t’u marrë me prodhimin e qymyrit dhe çelikut, sektorë që në dekada kishin ushqyer armatimet dhe konfliktet. Propozimi synonte të bënte më të vështirë rikthimin te përplasjet e mëparshme.

Dy vjet më vonë, më 23 korrik 1952, u vendos në praktikë ajo që njihet si Montanunioni, një strukturë e dedikuar për qymyrin dhe çelikun. Ky instrument u bë themeli i mëpasshëm i Komunitetit Ekonomik Evropian të vitit 1957 dhe, më vonë, i transformimit drejt Bashkimit Evropian në fillim të viteve 1990.

Anëtarët themelorë të kësaj nisme ishin Franca, Italia, Gjermania, Belgjika, Holanda dhe Luksemburgu. Bashkëpunimi i tyre në sektorët industrialë synonte të krijonte varësi të ndërsjellë ekonomike që ta bënte luftën më të paarsyeshme.

Në një Europë që sapo kishte dalë nga lufta, marrëdhëniet ndërmjet shteteve ishin të mbushura me dyshim dhe tmerrin e përjetuar. Propozimi për menaxhim të përbashkët u konceptua si një zgjidhje praktike për të reduktuar rrezikun e rivaliteteve të reja dhe për të nxitur besimin reciprok.

Për të zbatuar këtë vizion, u mendua një organ me kompetenca që do të merrte vendime në emër të shteteve pjesëmarrëse për çështjet kyçe të industrisë së rëndë, një qasje që ndryshonte rrënjësisht mënyrën tradicionale të suveranitetit ekonomik.

Autori i nismës kishte rrënjë të ndërlikuara personale: i lindur në territorin e Perandorisë Gjermane me gjuhë amtare luksemburgase, ai kaloi periudha jetese dhe studimi në qytete si Luksemburgu, Bonn, Mynih, Berlini, Strasburgu dhe Metz. Këto eksperienca formuan një perspektivë të gjatë lidhur me përbrendësimin europian.

Pasi Alsazia-Lorena iu dorëzua Francës pas luftës së parë botërore, ai mori shtetësinë franceze dhe nisi karrierën politike atje. Pas luftës së dytë ai mbajti postin e kryeministrit dhe më vonë ministër të jashtëm, pozicione që i dhanë mundësinë të promovonte iniciativën që do të ndikonte thellë në të ardhmen e kontinentit.

Pikënisja konkrete e projektit ishte hapja e tregtisë pa barriera doganore për mallrat kyçe midis Francës dhe Gjermanisë dhe ofrimi i mundësisë për shtete të tjera që të bashkoheshin më vonë. Kjo rrugë synonte të krijonte lidhje të qëndrueshme dhe ortakëri të qëndrueshme midis ish-armiqve.

Në anën gjermane u gjet një partner me synime të ngjashme, dhe bashkëpunimi i tyre u bë model i parë i ripërtëritjes së besimit shtetëror. Ishte qartazi një përpjekje politike për të shmangur kthimin te instrumentet që kishin lejuar shpërthimin e konfliktit në të kaluarën.

Megjithëse ideja dhe konstruksioni institucional u shndërruan në një themel të ri për integrimin, zgjatjet e saj i morën disa vjet: përplasjet politike dhe koha e nevojshme për konsensus bënë që zgjerimi i projektit të vonohej, ndërsa themeluesi më vonë u largua nga posti i ministrit. Më pas, kur kushtet u rritën, u nënshkruan marrëveshjet e Romës që hapën rrugën për fazat e reja të bashkimit.

Sot pasojat e asaj nisme janë të dukshme: ndërsa organizmi origjinal nuk funksionon më pas 50 vjetësh shtrirje, parimet që vendosi vazhduan në marrëveshjet e mëvonshme dhe kontribuan në një strukture që sot mbulon dhjetra shtete dhe qindra miliona njerëz. Trashëgimia e përpjekjeve të parë mbetet pjesë e sasisë së lidhjeve që formësojnë Evropën aktuale.