Çfarë i ndodhi kur e detyruan të luftonte? Historia që trondit Korçën

Një burrë 48-vjeçar u gjend i kapur mes presioneve të dy palëve dhe pa rrugëdalje të dukshme. Ai përshkruan në detaje si përgjegjësit lokalë dhe forcat që po rritnin ndikimin e tyre e kishin kthyer jetën e qytetarëve në një zgjedhje të pamundur.

Në një shënim të datës 15 shtator 1944 ai sqaron se mori njoftime kërcënuese në qytetin e Korçës, ku iu kërkua që të paraqitej menjëherë në radhët e Brigadës XV; përndryshe do të rrezikonte sekuestrimin e bagëtive dhe zjarrvënien e banesës së familjes.

Autori i dokumentit tregon se këto paralajmërime erdhën nga komandantë dhe përfaqësues të këshillit vendor, të cilët ushtronin presion të hapur për rekrutime me shpejtësi dhe me forma që përbënin kërcënim për pronën dhe jetën.

Ai përmend në mënyrë të qartë se u vu para dy rreziqeve: njëra palë e detyronte të zbriste në mal për të luftuar, ndërsa tjetra, që kishte informacion nga okupuesit, e shihte si të dyshuar; kjo e bëri pozicionin e tij unikisht të rrezikshëm.

Një pjesë e letrës i kushtohet shpjegimit se pse shumë vetë u larguan dhe u fshehën në atë periudhë: nuk ishte frika vetëm nga armiku i jashtëm, por edhe nga masa të diktuara që prekën pa dallim qytetarët e pambrojtur.

Ai raporton se veprimet e brigadave kishin përfshirë plaçkitje dhe djegie në qendra të fshatrave dhe qyteteve, dhe se banorët e zakonshëm, shumë prej tyre të moshuar ose të sëmurë, nuk kishin mundësi të merrnin pjesë në lëvizje ushtarake.

Në tekst përmenden emra dhe njësi: Komandanti Amdi Babani dhe Bataljoni i Brigadës XV ishin autorë të një letre që i kërkonte paraqitjen e menjëhershme; këto referenca shërbyen për të vërtetuar natyrën e urdhrave dhe kërcënimeve.

Një letër tjetër, sipas tij, vinte nga një person i quajtur Pirro, i cili vinte nga i njëjti fshat dhe akuzonte familjen për mungesë bashkëpunimi me lëvizjen, duke kërcënuar me arrestim dhe ndëshkim nëse nuk ndryshonin sjelljen.

Ai përshkruan se këshilli i fshatit kishte dërguar edhe lista me emra të personave që duhej të mobilizoheshin, ku përfshihej edhe emri i tij pa konsultim dhe pa të drejtë juridike që t’i detyronin të banonin jashtë rrethit për të shkuar në luftë.

Shënimi sqaron se vëllai i tij, Kosta, figurohej në lista të dorëzuara te komanda gjermane dhe për këtë arsye mbahej i fshehur prej më shumë se një jave; ky fakt komplikohej kur familja pritej të largohej ose të përballej me arrestime.

Autori përmend se vetë ka qenë i përjashtuar nga shërbimi ushtarak më parë dhe tregon vitin e lindjes 1896, duke nënvizuar pamundësinë e tij fizike dhe ligjore për t’u vënë nën armë në këtë kohë të jetës.

Në dokument shfaqet edhe kronika e një ndodhie tjetër: kur forcat e një grupimi tjetër, që vepronte në zonë, hynë në fshat, ata grabitën dhe detyruan 22 djem të rinj të largoheshin, ndërsa familjet mbeteshin pa ushqime dhe pa mbrojtje.

Kjo përvojë e mëparshme e dhunshme, thotë ai, i bëri familjet të brengosura për pasojat e çdo largimi të ri dhe të kuptonin se rekrutimi i imponuar mund të sillte më shumë dëm sesa përfitim.

Sipas kërkesës që mori, afati i paraqitjes ishte shumë i shkurtër; i thuhej të vinte brenda pak orësh, ndryshe do të merren masa ekstreme kundër tij dhe kundër vëllait.

Në letër thuhet se institucione vendore pa kompetencë kishin emëruar vullnetarë dhe kishin përfshirë persona që jetonin jashtë rrethit, një veprim që autori e konsideronte të padrejtë dhe të paligjshëm.

Ai bëri të ditur se familja e tij kishte ofruar gjithmonë ndihmë materiale dhe morale, dhe se kishte bashkëpunuar më parë me lëvizjen kur ishte kërkuar ndihmë; kjo, sipas tij, mund të provohej me dokumente.

Dokumenti shpjegon se përveç kërcënimeve nga brigadat, edhe grupet e tjera të armatosura në zonë kishin marrë nga vlera dhe të mira, duke detyruar familjen e tij të largohej për periudha të gjata dhe të linte pas pronat e veta të pambrojtura.

Ai kërkon që çështja të shqyrtohet nga autoritetet më të larta dhe të ndalohet përdorimi arbitrar i forcës dhe shkeljet ndaj familjeve që nuk kishin asnjë faj në konflikt.

Shënimi i tij nënvizon se përfshirja e vëllait në listat e okupatorit rrezikonte ta vendoste familjen në sy të atyre që kontrollonin qytetin, dhe se largimi i tij do të zbulonte magazinat dhe do ta bënte familjen objekt të masave edhe më të rënda.

Ai kërkon kompenzim ose të paktën që të mos aplikoheshin masa ndaj pronës dhe familjes pa një vendim të drejtë dhe të arsyeshëm, duke apeluar në arsyetimin se sjellja e këshillit fshatar ishte e paautorizuar.

Dokumenti përfundon me një lutje për përgjigje dhe një apel që komandanti, këshilli dhe i dërguari Pirro të ndalojnë praktikat e padrejta, në mënyrë që të shmangen dëmet e mëtejshme për familjen dhe komunitetin.

Ky rast që përshkruan vetë autori ilustron metoda të mobilizimit të imponuara dhe pasojat e tyre sociale, si dhe arsyeton pse shumë persona preferuan të largoheshin për të shpëtuar familjet e tyre nga ndëshkimi dhe shkatërrimi.

Historia e tij përbën një dëshmi të asaj kohe mbi presionet që vinin nga një kombinim aktorësh dhe shërben si shembull i konfliktit ku viktimat përfundonin të ishin njerëzit e zakonshëm dhe jo vetëm palët e armatosura.

Lexuesi mbetet me një panoramë të qartë: mobilizimet e asaj periudhe ndodhën shpesh me metoda që nuk respektonin procedurat, dhe pasojat u ndjenë thellë në komunitete si ai i Terovës.