Çfarë humbi politika kur zërat e dijes u heshtën?

Sot salla legjislative i ngjan më tepër një platforme për bindje sesa një vend debati. Përfaqësuesit më shpesh përsërisin urdhrat e udhëheqjes, ndërsa iniciativat profesionale dhe pikat individuale të ekspertizës zhduken pas ritit të votimeve. Pasojat ndihen në mënyrën se si formulohet politika: çështjet komplekse rrëshqasin drejt thjeshtimeve, sepse mungon interpelanca e thellë dhe shqyrtimi kritik i alternativave.

Kur pluralizmi nisi, shumë nga politikanët e parë erdhën nga universiteti, akademia dhe gazeta. Ata mbartnin kulturë dhe njohuri, dhe shpesh shërbenin si ura mes debateve teorike dhe praktikave të shtetit të ri. Megjithatë, konfrontimi me realitetin e tranzicionit i shfaqte të papërgatitur për dinamikat brutale të politikës së përditshme; disa ia dolën të mësonin, të tjerë u bënë të disavantazhuar nga mungesa e përvojës operative.

Gjithnjë e më shumë, partia transformoi mënyrën se si shpërndahen pushtetet: pasurimi me besnikë në vend të meritave. Gjatë 34 vjetëve të fundit, funksionimi i brendshëm shpesh favorizoi pajtueshmërinë me hierarkinë, jo aftësinë ose idetë. Në praktikë, kjo solli një qarkullim elitar të orientuar nga bindshmëria dhe jo nga kontributi specialistik; njerëzit me profile të dallueshme u margjinalizuan sepse konsideroheshin jo të kontrollueshëm.

Një krahasim i thjeshtë me vitet ’90 tregon ndryshimin: më parë flitej me ekspertizë rreth ekonomisë, diplomacisë, mjekësisë apo arsimit. Ai debat ishte shpesh i ndërtuar mbi dije të specializuar dhe përvojë profesionale. Sot, zëri dominues vjen nga kryesia; të tjerët aktivizohen më shumë për procedura sesa për përmbajtje, ndërsa diskursi publik reduktohet në momente votimi dhe deklarata të përgatitura më parë.

Publiku gjithashtu kontribuon në këtë model. Shumë votues preferojnë figura konfliktuale dhe teatrale; figura të qeta, të bazuara në dije, shpesh interpretohen si të dobëta. Kjo preferencë priret të shpërblejë spektaklin dhe agresivitetin, duke e vënë nën presion çdo formë të sjelljes që kërkon reflektim të gjatë. Në praktikë, servilizmi shpesh paraqitet si pragmatizëm, sepse tregohet si rruga më e sigurt për të kapur pushtet dhe pozicion brenda strukturave partiake.

Figura e Servet Pëllumbit risjell kujtesën e një kohe kur ishte me rëndësi të kesh çfarë të thuash, edhe nëse nuk ishe më i miri në organizim. Ai përfaqëson tipin që solli peshë kulturore në institucionet përfaqësuese, një profil ku mendimi dhe argumenti kishin vlerë. Sot sfida është se institucioni duket i mjaftueshëm pa atë tip ekspertize — dhe ky është një sinjal që kërkon reflektim: nëse humbim dialogun e bazuar në dije, humbasim edhe mundësinë për politika të menduara më mirë.