Çfarë fshehin shifrat e rritjes që po na mbajnë me xhepa bosh?

Familjet po ndjejnë krizën në tregun e përditshëm, pavarësisht statistikave që flasin për rritje. Shpenzimet për ushqim, barnat dhe mallrat e importuara nuk bien; përkundrazi, mbeten të larta, dhe kjo pyetje vjen e pamëshirshme: ku përfundojnë të ardhurat e reja?

Parlamentarët dhe ministrat urojnë mbi ecurinë e monedhës. Në dokumente dhe deklarata shfaqet një pamje e fortë në valutë, por ndjesia në raftet e dyqaneve dhe në fabrika është krejt ndryshe. Kjo kundërshtim midis shifrave dhe realitetit duhet të sqarohet.

Një paralajmërim ndërkombëtar për ndryshim prioritetesh u shpërnda kohët e fundit: investimet dhe të ardhurat nuk duhen varur vetëm te turizmi dhe ndërtimi. Rekomandimi ishte të japim prioritet industrisë, bujqësisë, teknologjisë dhe rritjes së eksporteve — sektorë që krijojnë vlerë të qëndrueshme.

Burimet e valutës që fuqizojnë monedhën vijnë kryesisht nga punët e shërbimeve, remitancat dhe investimet në pasuri të paluajtshme. Ky fluks krijon një ndjesi forcimi, por është kryesisht numeric: kapital inflacionar që nuk shoqërohet me rritje produktive.

Një efekt i dukshëm i këtij modeli është dobësimi i konkurrueshmërisë për ata që prodhojnë dhe eksportojnë. Kur monedha forcohet, fitimet e eksportuesve në valuta të huaja përkthehen në më pak njësi vendase, dhe produktet e importuara bëhen relativisht më të lira ndaj atyre vendase.

Konseguencat për fabrikat dhe fermat janë tashmë të prekshme: marzhet e fitimit ngushtohen, investimet operacionale ngadalësohen dhe shumë kompani detyrohen të rishikojnë aktivitetin ose të reduktojnë prodhimin. Struktura industriale po sforcohet, ndërsa shumë biznese humbasin hapësirën konkurruese.

Në nivelin familjar, kjo përkthehet në më pak përfitime nga rritja: rroga dhe kursimet nuk rriten në harmoni me çmimet që mbeten të larta. Në vend që të lehtësohet barrën e shpenzimeve, familja e zakonshme ndjen presionin e rritjes së kostove.

Logjikisht, një monedhë më e fortë do të duhej ta ulte çmimin e artikujve të importuar dhe të lehtësonte kostot e jetesës. Në realitet, çmimet e supermarketeve dhe të mallrave bazë nuk bien dhe disa importues përdorin situatën për të ruajtur ose rritur të ardhurat e tyre.

Kjo gjendje nuk është simptomë e një suksesi të qëndrueshëm ekonomik; është një disbalancë që fsheh varësi nga aktivitetet konjukturore dhe fitime të përqendruara tek subjekte të caktuara.

Një shtrëngim i tillë i modelit ekonomik ngre pyetjen e mëdha: si ndërtohet e ardhmja kur sektorët që gjenerojnë pasuri sistematikisht poshtërohen? A mund të quhet zhvillim një rritje që dëmton themelin prodhues?

Disa degë të ekonomisë, si ndërtimi dhe turizmi, sjellin para shpejt, por ato nuk kanë të njëjtën aftësi për të krijuar vlera të qëndrueshme si industria prodhuese dhe bujqësia. Pa një themel prodhues, rezultatet e përfitimit janë të brishta.

Sistemi kërkon intervenim urgjent: shëndeti i prodhimit është i rëndësishëm për stabilitetin afatgjatë dhe për kapacitetin e vendit që të përballojë tronditjet e jashtme.

Në shtrirje operacionale, institucione të ndryshme duhet të ndryshojnë praktikat e tyre. Banka qendrore duhet të vlerësojë masat e menaxhimit të valutës dhe të konsiderojë blerje të huaja për të shmangur një rritje tepër të shpejtë të monedhës që dëmton eksportuesit.

Raportet e bankës duhet të përmbajnë analiza të qarta: sa përfitojnë konsumatorët nga forca valutore dhe sa po transferohen fitimet tek segmente të kufizuara të ekonomisë? Duhet të matet ndikimi konkret tek fermerët, fabrikat dhe kompanitë që eksportojnë.

Përveç politikave monetare, duhet një pako konkrete mbështetjeje fiskale për ata që prodhojnë: rimbursim më i shpejtë i TVSH-së për eksportuesit, kredi me kushte favorizuese dhe masa që nxisin investimin në linja prodhimi konkurruese.

Roli i autoriteteve të tregut është po aq vendimtar: duhet verifikuar nëse importuesit abuzojnë me çmimet dhe të kryhen krahasime të plota midis kostove reale të importit dhe çmimeve të shitjes në dyqane.

Pa përgjigje të qarta dhe veprime që ulni çmimet dhe rrisin volumin e eksporteve, afirmimi i një monedhe më të fuqishme mbetet thjesht një panel me shifra të bukura.

Një shtet bëhet vërtet i fuqishëm kur standardi i jetesës për popullsinë përmirësohet, kur prodhuesit arrijnë të konkurojnë jashtë kufijve dhe kur ekonomia prodhuese rrit vlerën e brendshme dhe besimin e jashtëm.