Çfarë fshehin shifrat e produktivitetit në Shqipëri?

Popullsia në moshë pune po tkurret me ritme që po ndryshojnë rrjedhën e zhvillimit ekonomik; kjo tkurrje ka krijuar një boshllëk serioz në forcën e punës që bizneset tashmë po ndiejnë.
Shqyrtimet e të dhënave tregojnë se largimi i punonjësve të kualifikuar ka qenë një nga shtytësit kryesorë të kësaj tkurrjeje, me humbje të profileve në teknologji, inxhinieri dhe shkencat e aplikueshme.
Në të njëjtën kohë, papunësia mes të rinjve mbetet e lartë dhe sistemi arsimor prodhon aftësi që shpesh nuk përputhen me kërkesat reale të tregut, duke vështirësuar rekrutimin e talenteve për NVM-të.
Në terma konkretë, çdo punonjës në një ndërmarrje të vogël ose të mesme në Shqipëri korrespondon me rreth 14,924 euro prodhim në vit, ndërsa në firma më të mëdha kjo vlerë ngrihet në 19,645 euro.
Për të vendosur këto shifra në perspektivë, punëmarrësit në NVM-të e BE-së gjenerojnë afërsisht 52,000 euro për vit, ndërsa tek kompanitë e mëdha shifra shkon deri në rreth 87,000 euro për person.
Sipas krahasimeve, produktiviteti i NVM-ve shqiptare arrin vetëm një pjesë të vogël të mesatares së Bashkimit Europian — përafërsisht 29% sipas të dhënave të vitit 2023.
Edhe bizneset më të mëdha në vend tregojnë performancë të ulët: prodhimi për punonjës në këto kompani është rreth 22.6% i mesatares së firmave të mëdha në BE.
Në nivel rajonal, kompanitë e mëdha të Shqipërisë renditen më poshtë sesa homologët e vendeve si Serbia, Bosnjë e Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut, të cilat regjistrojnë vlera më të larta për punonjës.
Rritja e produktivitetit po ndodh, por shpejtësia e saj nuk mjafton për të ngushtuar hendekun me vendet e BE-së brenda afateve të pritshme.
Parashikimet e disponueshme sinjalizojnë se ekonomitë e Ballkanit Perëndimor nuk janë në rrugën për të arritur nivelet e të ardhurave për frymë të BE-së gjatë katër dekadave të ardhshme.
Sfida kryesore për Shqipërinë është të rrisë vlerën e shtuar të prodhimit dhe shërbimeve, duke bërë që rritja e pagave të ndjekë ngadalë përmirësimin e produktivitetit.
Një tjetër pengesë e rëndësishme është mungesa e aksesit të lehtë në financë: shumë NVM kërkohen të ofrojnë kolateral më të lartë se kompanitë më të mëdha, çka frenon investimet.
Në rajon, disa vende kanë zhvilluar mekanizma garancie krediti më funksionalë, por në pjesën më të madhe të territorit këto vegla mbeten të pakonsoliduara dhe pak të përdorura.
Kjo mungesë likuiditeti përkon me nevojën për investime të mëdha në tranzicionin drejt ekonomisë së gjelbër dhe dixhitale; projektet e integrimit në tregun europian kërkojnë kapital dhe ekspertizë të specializuar.
Pa adresuar në terma të qartë problemet demografike, mospërputhjen arsim-treg dhe barrierat e financimit, perspektiva e konvergjencës drejt standardeve të BE-së mbetet e vështirë dhe me rrugë të gjatë përpara.